De telefoon gaat, een vriendelijke stem stelt gerust, en al snel lijkt er iemand mee te lopen in uw leven. Iemand die zegt te begrijpen waarom u zich vastgedraaid voelt, waarom de nachten langer lijken dan vroeger. Een paar gesprekken later schuiven grenzen bijna ongemerkt op. De toon verandert, de afhankelijkheid groeit. Wat begint als hulp bij twijfels of prestatiedruk, kan iets heel anders worden. In dat stille verschuiven, daar schuilt een kwetsbaarheid die vaak pas zichtbaar wordt als het al ver is gegaan.
Als coaching overal is, wordt het ook onzichtbaar
In vergaderzalen, zorginstellingen, online cursussen en zelfs bij hobbygroepen: coaching is in korte tijd alledaags geworden. Het voelt bijna vanzelfsprekend om “er eens met een coach over te praten” als werk, relatie of gezondheid onder druk staan. Juist doordat het zo normaal klinkt, valt één detail minder op: tussen de vele serieuze begeleiders zitten ook mensen die vooral op zoek zijn naar macht over anderen.
In de laatste jaren is het aantal coaches internationaal sterk gestegen. Nieuwe niches verschijnen voortdurend: van stress- en loopbaancoach tot spirituele gids. De taal is vaak dezelfde: beloftes van persoonlijke groei, meer authenticiteit, meer energie. Wie zich daarin herkent, klikt gemakkelijk op een advertentie of schrijft zich in voor een traject. De drempel is laag, de belofte hoog.
Een antwoord op moderne onrust – of een nieuw probleem?
Veel mensen zoeken in coaching een uitweg uit onrust: druk op het werk, familieproblemen, fysieke klachten die geen duidelijke oorzaak hebben. De belofte van een luisterend oor en een concreet stappenplan spreekt aan, zeker als wachten op reguliere hulp lang duurt. Die behoefte aan houvast is op zichzelf menselijk. Ze maakt echter ook kwetsbaar voor wie die houvast misbruikt.
Coaching presenteert zich vaak als het praktische alternatief voor therapie of medische zorg. Er wordt gesproken over “mindset”, “blokkades” en “zelfleiderschap”. Dat klinkt modern en daadkrachtig, maar is inhoudelijk soms vaag. Wanneer wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt, ontstaat ruimte voor eigen interpretaties – en dus ook voor misleiding.
Van steun naar macht: hoe de coach een autoriteit wordt
In een coachingstraject vertelt u veel over uzelf: twijfels, angsten, gemiste kansen. In de beslotenheid van een gesprek of videocall voelt dat veilig, bijna intiem. De coach reageert, vat samen, geeft betekenis. Langzaam kan zo de rol verschuiven: niet langer een begeleider naast u, maar iemand die boven u lijkt te staan, als scheidsrechter van wat “goed” of “fout” is in uw leven.
Die verschuiving gebeurt zelden abrupt. Een coach die grenzen opzoekt, doet dat vaak via charisma en een vleugje bewondering. Complimenten wisselen af met uitdagende opmerkingen. U krijgt het gevoel dat hij of zij “u echt ziet”, maar tegelijk dat u zonder deze persoon minder keuzes durft te maken. Op dat punt is de coach niet alleen adviseur meer, maar ook morele autoriteit.
Schuld en verantwoordelijkheid als instrument
Een klassieke techniek in problematische coaching is het zwaar benadrukken van persoonlijke verantwoordelijkheid. Blijft resultaat uit, dan ligt het nooit aan de methode, maar altijd aan de cliënt die “niet genoeg inzet toont” of “nog in oude patronen blijft hangen”. Wat begint als aanmoediging om eigen regie te nemen, kan omslaan in schuldgevoel en schaamte.
Die omkering is subtiel. Waar u eerst erkenning zocht, hoort u nu dat u zelf de oorzaak bent van uw falen, maar dat de coach het pad naar bevrijding kent. Extra sessies, duurdere trajecten, exclusieve programma’s worden voorgesteld als noodzakelijke stappen. Zo groeit een financieel en emotioneel web, waarin u steeds meer investeert om niet te hoeven toegeven dat het misschien niet werkt.
Verleiding, introspectie, controleverlies
De dynamiek achter een ontsporende coachingrelatie volgt vaak eenzelfde patroon. Eerst is er de verleiding: pakkende slogans, verhalen van wonderlijke omkeren, een zorgvuldig opgebouwd imago. Daarna komt de fase van introspectie, waarin u wordt aangemoedigd zo veel mogelijk pijnpunten open te leggen.
Juist in die openheid schuilt gevaar. Hoe meer een coach weet over breuken in familie, schaamte of vroegere trauma’s, hoe sterker de greep kan worden. De stap naar controleverlies is dan niet spectaculair, maar bestaat uit tientallen kleine toezeggingen: een extra workshop, een weekend “intensief werk”, een verzochte geheimhouding tegenover naasten. Tot het moment dat u zich afvraagt wanneer u eigenlijk bent gestopt met zelf kiezen.
Wanneer de coach een goeroe wordt
Niet elke manipulatieve coach sticht een sekte, maar de mechanismen lijken opvallend veel op elkaar. Er wordt een droom geboden: eindelijk uw volle potentieel, een hechter gezin, financiële vrijheid, innerlijke rust. In ruil wordt onvoorwaardelijke loyaliteit gevraagd. Twijfel aan de methode wordt gelijkgesteld aan twijfel aan uzelf.
Met de tijd kunnen grenzen volledig vervagen. Sommigen ervaren alleen psychische druk of financieel uitmelken, anderen raken verstrikt in agressie, vernedering of seksueel misbruik. Op papier gaat het nog steeds om “coaching”. In de praktijk is het hulp die beschadigt in plaats van te helen.
Waarom juist mensen met goede bedoelingen risico lopen
Er bestaat een hardnekkig idee dat alleen “naïeve” of “zwakke” mensen in de ban raken van een manipulatieve coach. De werkelijkheid is veel ongemakkelijke: vrijwel iedereen kan kwetsbaar zijn. Wie bereid is naar zichzelf te kijken, fouten te erkennen en te veranderen, opent onvermijdelijk een deur voor invloed van buitenaf.
De behoefte aan zingeving en richting wordt sterker naarmate het leven complexer wordt. Pensionering, verlies van een partner, veranderende gezondheid of familieconflicten kunnen die zoektocht verscherpen. Een coach die precies op dat moment een helder kader en stevige zekerheid biedt, kan daarom bijzonder overtuigend klinken, ook voor doorgewinterde professionals.
Culturele normalisering: hoe systemen manipulatie voeden
Coaching is niet alleen een privékwestie. Overheden, scholen, zorginstellingen en bedrijven maken er op grote schaal gebruik van. Contracten van hoge bedragen, standaard trajecten voor leidinggevenden, verplichte trainingen. Die institutionele aanwezigheid wekt vertrouwen: als het zo breed wordt ingezet, zal het wel veilig zijn, denkt men.
Maar precies die normalisering opent deuren voor misbruikers. Waar veel geld en weinig duidelijke regels samenkomen, ontstaat een vruchtbare bodem voor mensen die systemen handig weten te bespelen. Een misplaatste coach kan zich zo verschuilen achter keurige brochures en glanzende certificaten, terwijl de werkelijke praktijken zich achter gesloten deuren afspelen.
Vage grenzen, weinig regels
Een bijkomend probleem is dat de term “coach” nauwelijks beschermd is. Iedereen kan zich zo noemen, met of zonder opleiding, met of zonder ethische code. Er bestaan serieuze beroepsverenigingen en kwaliteitslabels, maar deelname is vrijwillig. Voor een buitenstaander is het verschil tussen een degelijke professional en een handige prater daardoor lastig te zien.
Gebrekkige regelgeving maakt dat misbruik vaak pas zichtbaar wordt als er al veel schade is. Slachtoffers schamen zich, twijfelen aan hun eigen oordeel, of vrezen niet geloofd te worden. Formele klachten zijn ingewikkeld, juist omdat coaching zich in een grijs gebied tussen zorg, advies en commercie bevindt.
De rol van de gebruiker: opletten zonder paranoia
Tussen al deze risico’s door zijn er ook duizenden coaches die wél zorgvuldig werken. De uitdaging voor cliënten is om onderscheid te leren maken zonder in achterdocht te verzanden. Kleine observaties kunnen dan helpen. Neemt iemand het u kwalijk als u vragen stelt? Wordt kritiek als “negatieve energie” weggezet? Wordt u subtiel losgetrokken van familie of vrienden?
Ook belangrijk is de vraag of een coach duidelijke grenzen houdt. Een professional zal u eerder doorverwijzen bij ernstige psychische klachten, geen grote levensbeslissingen afdwingen en transparant zijn over kosten en methodes. Wie zich onmisbaar presenteert, of zegt de enige sleutel tot uw geluk in handen te hebben, schuift gevaarlijk dicht richting goeroe.
Een hulpmiddel dat kan helen of vergiftigen
Coaching op zich is niet goed of slecht. Het is een vorm van begeleiding, een soort gereedschap in een samenleving die houvast zoekt. Zoals een tuinslang water kan geven of gif kan verspreiden, zo kan coaching groei bevorderen of juist pijn verdiepen. Het verschil zit minder in de techniek dan in de intenties en de machtsverhoudingen die ermee worden opgebouwd.
In een cultuur waarin persoonlijke ontwikkeling bijna een plicht is geworden, ligt de verleiding voor misbruikers klaar. Tegelijk blijft de behoefte aan steun en richting reëel. Tussen die twee krachten door zoeken mensen hun weg. Wie zich bewust is van de onzichtbare kwetsbaarheid die coaching kan blootleggen, staat iets steviger wanneer een vriendelijke stem weer eens belooft dat alles anders kan worden.
